Rachunek kosztów procesów

Przyczyny zainteresowania rachunkiem ABC

Rachunek kosztów procesów służy obserwacji, ewidencji i rozliczaniu kosztów wspólnych. Potrzeba większej obserwacji kosztów wspólnych wiąże się z tym, iż wzrost kompleksowości i złożoności struktury przedsiębiorstwa przyczynił się do wzrostu kosztów wspólnych.

W kosztach wspólnych ewidencjonuje się koszty procesów niebezpośrednio produkcyjnych. Wzrost ilości i różnorodności tych procesów w wielu rozwijających się firmach przyczynił się do wzrostu bloku kosztów wspólnych.

Wzrost kompleksowości firm » wzrost ilości procesów niebezpośrednio produkcyjnych » wzrost kosztów wspólnych » wzrost znaczenia kosztów wspólnych » potrzeba ewidencji i obserwacji kosztów wspólnych

Tradycyjny rachunek kosztów pełnych, ukierunkowany na sprawozdawczość finansową, nie sprawdza się w rozliczaniu kosztów wspólnych, gdyż posługuje się narzutami co nie pozwala na identyfikację przyczyn powstających kosztów.

Brak kontroli nad powstawaniem kosztów wspólnych prowadzi do wzrostu tych kosztów, gdyż brakuje informacji o czynnikach, które je powodują. Tak więc sam brak obserwacji tych kosztów przyczynił się do niekontrolowanego ich wzrostu.

Rachunek kosztów procesów pozwala na dokładniejsze mierzenie kosztów wspólnych. Zwiększenie przejrzystości tych kosztów sprzyja opracowywaniu metod obniżania ich poziomu.

Rachunek kosztów procesów pozwala na opis podejmowanych w firmie procesów i tworzących je sekwencji wzajemnie powiązanych czynności w sposób prowadzący do:

• ujęcia zużywanych w tych procesach składników majątku firmy (zasobów),

• z jednoczesnym uwzględnieniem powstających w tych procesach efektów (nośników kosztowych).

Rachunek ten kieruje uwagę na procesy powodujące powstawanie kosztów wspólnych, ściślej rzecz biorąc, na procesy odpowiedzialne za tzw. "nieprawdziwe" koszty wspólne, tzn. takie, które faktycznie - z tytułu charakteru konsumpcji majątku - są kosztami jednostkowymi. Oznacza to jednocześnie, że rachunek kosztów procesów dysponuje instrumentarium przystosowanym do ujmowania efektów rzeczowych, materialnych rezultatów opisywanych procesów.

Centralny problem rachunku kosztów procesu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie: jakie sekwencje pojedynczych czynności, które ze względów organizacyjnych można zestawić w jedną całość, można zidentyfikować jako proces? Oznacza to, że obszar zastosowania rachunku kosztów procesów jest jasno określony i dotyczy procesów powtarzalnych, będących przedmiotem relatywnie niewielu decyzji.

Powtarzalność to istota rachunku kosztów procesów. Rachunku ten polega również na ustaleniu miernika skali (wielkości, krotności) konkretnego procesu, który - z punktu widzenia rachunkowego - stanowi jednocześnie miernik efektu rzeczowego tego procesu, na który można oddziaływać podejmując decyzje, w tym decyzje strategiczne.¹

Według S. Kaplana podstawowym zadaniem rachunku kosztów procesów jest udostępnienie informacji wspierającej procesy decyzyjne.²

Przejrzystość kosztów wspólnych, a dokładniej kosztów powodowanych przez powtarzalne procesy niebezpośrednio produkcyjne, to podstawowe zadanie tego rachunku.

Możliwe staje się rozliczenie kosztów konkretnego procesu bezpośrednio na obiekty kosztowe (produkty, klientów)³.

Rozwiązanie to pozwala odejść od obowiązującej w tradycyjnym rachunku kosztów zasady proporcjonalnego obciążania, w zależności od przyjętej konstrukcji rachunku, kosztów jednostkowych lub kosztów zmiennych produktów kosztami wspólnymi lub, odpowiednio, kosztami stałymi.

Proces - celowe sekwencje czynności związne z danym stanowiskiem pracy powodujące zużycie zasobów

Nośnik zasobów - pozwala na powiązanie kosztów zasobów z procesami, które je spowdowały, np. czas trwania procesu, ilość zużytych zasobów